a ……………………… 69
شکل 4-14- اثرات متقابل سيستم‌هاي کودي و ارقام نخود بر غلظت کلروفيل b ……………………… 70
شکل 4-15- اثرات متقابل سيستم‌هاي کودي و ارقام نخود بر درصد پروتئين دانه ……………………. 72
شکل 4-16- اثرات متقابل سيستم‌هاي کودي و ارقام نخود بر شاخص سطح برگ ……………………. 74

ارزيابي تاثير سيستم‌هاي کودي بر خصوصيات کمي و کيفي ارقام نخود در کشت پاييزه

توسط: حميد سپهوند

چکيده
به منظور ارزيابي اثر سيستم‌هاي کودي بر خصوصيات کمي و کيفي ارقام نخود در کشت پاييزه آزمايشي به صورت فاکتوريل در قالب طرح بلوک‌هاي کامل تصادفي در 3 تکرار در سال زراعي 93-1392 در شهرستان خرم آباد انجام شد. تيمارهاي اين تحقيق شامل سيستم‌هاي کودي (کود نيتروژن، کود بيولوژيک نيتروکسين، 50 درصد کود نيتروژن + 50 درصد کود نيتروکسين و شاهد بدون مصرف کود) و دو رقم نخود (ارقام آرمان و آزاد)، بود. نتايج نشان داد که کاربرد تيمار تلفيقي 50 درصد کود نيتروژن + 50 درصد کود نيتروکسين در رقم آزاد باعث بيشترين مقدار در اجزاي عملکرد دانه از قبيل تعداد غلاف در بوته (17/41) و وزن صد دانه (11/30) نخود شد. رقم آزاد به طرز معني‌داري در تمامي صفات از رقم آرمان برتر بود. تيمارهاي مصرف کود نيتروژن در رتبه دوم و کود نيتروکسين در رتبه سوم قرار گرفت. کاربرد کود نيتروکسين در کنار کود نيتروژن به صورت ترکيبي بيشترين اثر داشت به طوري که بيشترين (98/27 درصد) درصد پروتئين، مقادير کلروفيل a (334/0 ميلي‌گرم در گرم وزن تر برگ) و b (112/0 ميلي‌گرم در گرم وزن تر برگ)، در اين تيمار حاصل شد. در نهايت بيشترين (47/1385 کيلوگرم در هکتار)، عملکرد دانه نخود در تيمار 50 درصد کود نيتروژن + 50 درصد کود نيتروکسين به همراه رقم آزاد به دست آمد.
کلمات کليدي: نيتروژن، نيتروکسين، نخود

فصل اول
مقدمه

1-1- نخود
نخود (Cicer arietinium L.)، بزرگترين لگوم غذايي در جنوب آسيا و پس از نخود فرنگي و لوبيا، سومين لگوم مهم جهان محسوب مي‌گردد (ايکريست1، 2010). همچنين محصولي است که از سطح کشت قابل توجهي در ايران برخوردار بوده و نقش زيادي در رژيم غدايي مردم دارد. در زبان فارسى به اين گياه نخود زراعي، نخود سفيد، نخود ايرانى و يا نخود اطلاق مى‌شود و در زبان انگليسى آن را Chick pea مى‌نامند. نخود يکى از گونه‌هاى جنس Cicer است. ميزان توليد جهانى آن در سال 2004 در حدود ? ميليون تن است که بخش اعظم آن مربوط به هندوستان (?/? ميليون تن) مى‌باشد. اگر اين گياه به‌طور متوسط داراى ?? درصد پروتئين باشد، نزديک به 6/? ميليون تن از پروتئين توليد شده در دنيا را به خود اختصاص داده است. ميزان درصد پروتئين آن تحت‌تأثير عمل متقابل واريته و محيط قرار مى‌گيرد و مى‌تواند بين 4/?? تا 1/?? متغير باشد (محمودي و همکاران، 1384).
اين گياه نمونه گياه گرمسيرى است. ?? درصد از سطح زير کشت جهانى آن در مناطق گرمسير و نيمه گرمسير آسيا، ? درصد در آمريکا و ? درصد هم در اروپا قرار گرفته است. متوسط عملکرد جهانى آن در هر هکتار ??? کيلوگرم است و ?? الى ?? درصد سطح زير کشت جهانى آن در هندوستان قرار دارد. نخود از جمله حبوباتي است که از ساليان دراز در خاورميانه و خاوردور به مقدار فراوان موارد مصرفي داشته، مخصوصا فرم‌هاي وحشي آن در سوريه و ترکيه به وفور يافت مي‌شود. فرم‌هاي وحشي موجود در افغانستان و ايران از لحاظ خيلي از خصوصيات مورفولوژيکي با فرم‌هاي زراعي متفاوت بوده و بعضي از محققين گونه‌هاي وحشي نخود موجود در مصر و فلسطين را به عنوان انواع وحشي نخود زراعي طلقي مي‌کنند ولي با عرض يابي منطقه و با علم به مشکلات توليد نخود در مناطق مذکور اين تئوري غير ممکن به نظر مي‌رسد. کشت نخود در اکثر نقاط جهان از جمله در غرب، اتيوپي، يونان در آسياي صغير، ترکيه، ايران، عراق، سوريه و قفقاز، در شرق، آسياي ميانه کوه‌هاي هيماليا و افغانستان ادامه داشته و ارقام نخود زراعي از اين نواحي به ساير نقاط دنيا گسترش پيدا کرده است (مجنون حسيني، 1388).

1-2- گياه‌شناسى
نخود گياهى از خانواده حبوبات و علفي، يک‌ساله، کوچک، کرک‌دار و روزبلند که تقريباً ?? تا?? سانتى‌متر ارتفاع دارد. ريشه آن به ‌خوبى منشعب مى‌شود و تا عمق ? الى ? مترى خاک نفوذ مى‌کند. ساقه آن مستقيم، منشعب، استوانه‌اى و پرزدار است. برگ‌هاى آن مرکب و متناوب که حدود ? سانتى‌متر طول داشته و داراى ? تا ?? جفت برگچه با يک برگچه منفرد در انتها است. گل‌هاى نخود داراى کاسه گلى بلند و باريک است که از ? کاسبرگ به هم پيوسته تشکيل يافته است. داراى يک تخمدان و ?? پرچم به‌شکل ديادلفوس است. پرچم‌ها‌ هم زمان با بازشدن جداره غشا بساک به‌ طور دسته جمعى و قبل از باز شدن گل در بالاى کلاله قرار مى‌گيرند و لذا امکان دگرگشنى را کاهش مى‌دهند. شکل بوته در نخود به صورت‌هاي عمودي، نيمه عمودي و يا خوابيده بوده و ارتفاع بوته اصلي به20 تا 75 سانتي‌متر مي‌رسد. برش عرضي ساقه چهار گوش و توخالي مي‌باشد برگ‌ها مرکب به طول 4 تا 6 سانتي‌متر و داراي 11 تا 18 برگچه بيضوي نوک تيز داراي دندانه مي‌باشد و به صورت متقابل قرار گرفته‌اند. سطح برگچه‌ها را کرک‌هاي ريزي پوشانده که در قسمت‌هاي تحتاني بيشتر به چشم مي‌خورد. در محل تلاقي برگ به ساقه تعداد 2 تا 6 عدد گوشوارک دندانه دار به طول 3 تا 11 ميلي‌متر و عرض 1 تا 6 ميلي‌متر که به فرم‌هاي بيضي شکل و مثلث مايل ديده مي‌شود.
سطح کلي اندام‌هاي نخود به جز جام گل داراي کرک‌هايي است که حاوي کيسه‌هاي اسيد اگزاليگ و اسيد ماليک مي‌باشند. گل‌ها به صورت خوشه‌اي منفرد و گاهي 2 گل بر روي دمگل نسبتاً بلندي و به طول 6 تا 13 ميلي‌متر که در مرحله گل‌دهي صاف و هموار بوده و پس از تشکيل ميوه به خود مي‌پيچند. رنگ گل از خصوصيات بارز ارقام بوده به رنگ‌هاي سفيد، سفيد مايل به سبز، صورتي و بنفش ديده مي‌شوند. نيام‌هاي نخود به شکل بيضوي متورم بوده که حاوي 1 تا 2 و گاهي 3 دانه مي‌باشند. هر بوته نخود به طور متوسط بين 50 تا 150 نيام توليد مي‌کند. دانه در واريته‌هاي مختلف به رنگ‌هاي سفيد، کرم، قرمز، قهوه‌اي، سبز، سياه و سفيد متمايل به زرد ديده مي‌شوند و وزن هزار دانه آن نسبت به ارقام بين 110 تا 550 گرم متفاوت است (مجنون حسيني، 1388).

1-3- ترکيب شيميايي
شرايط اکولوژيکي منطقه و رقم مورد نظر 2 پارامتر مهم مي‌باشند که در تعيين ترکيب شيميايي نخود نقش بسزايي را بازي مي‌کند. پروتئين و مواد چربي معمولاً به غير از جنين و مخصوصاً کوتيلدون‌ها در قسمت‌هاي مختلف دانه تجمع يافته‌اند. پوست دانه شامل مقدار زيادي سلولز و کلسيم مي‌باشد مقدار رطوبت نسبي در نخود بين 8 تا 13 درصد متغير است. از بين راه‌هاي مختلفي که مي‌توان افزايش توليد محصول را مد نظر قرار داد استفاده حداکثر و بهينه از فصل زراعي است که معمولاً فاصله بين آخرين احتمال يخبندان در بهار تا اولين احتمال يخبندان در پاييز تعريف مي‌شود. نخود يکي از مقاوم‌ترين حبوبات نسبت به سرماست و تا منفي 9 درجه زير صفر را نيز تحمل مي‌کند. پس نخود مي‌تواند رشد خود را از اوايل اسفند که هوا رو به گرم شدن مي‌گذارد شروع کند اما مشکل موجود اين است که رطوبت زمين به علت ريزش‌هاي جوي در طول زمستان بالاست و امکان ورود ماشين آلات و کارگر وجود ندارد. پس در صورتي که بتوان بذر را در پاييز يا اوايل زمستان و در مواقعي که هوا به اندازه کافي سرد شده باشد که امکان سبز شدن نخود موجود نباشد بذور را زير خاک کنيم تا زمستان را به همان شکل يا به صورت جوانه‌ زده ولي سبز نشده طي کرده و به محض مساعد شدن هوا رشد و نمو خود را شروع خواهد کرد.

1-4- شرايط اقليمى و خاکى
نخود گياهى است مقاوم به خشکى و نياز به اقليمى خشک و سرد دارد. اين گياه در هندوستان و اتيوپى در فصل خشک کاشته مى‌شود و در کشورهاى مديترانه‌اى در بهار و تابستان که هوا آفتابى و بارش کم است مى‌رويد و اساساً داراى دو تيپ زمستانه و تابستانه است. نخود منحصرا جهت توليد دانه کشت مي‌گردد و ريشه کم و ريشه داراي انشعاباتي بوده و تا عمق 1 تا 2 متر در خاک فرو مي‌رود، ريشه اصلي ضخيم و ريشه‌هاي اوليه، جانبي در سطح خاک پخش شده و ريشه‌هاي ثانويه جانبي در سطوح مختلف قرار دارند توسعه ريشه تا تشکيل دانه ادامه داشته و به همين خاصيت نخود از مواد غذايي موجود در خاک به نحو احسن استفاده مي‌کند همانند ساير لگوم‌ها در نخود نيز در سطح ريشه‌هاي اصلي و جانبي گره‌هايي به شکل قلوه و مقابل هم قرار دارند (محمودي و همکاران، 1384).
اين گياه در اکثر خاک‌ها مخصوصاً لوم‌هائى که به اندازه کافى داراى آهک هستند رشد مى‌کند. بافت‌هاى سنگين، رسى و مرطوب مطلوب اين گياه نيستند. استفاده صحيح از کود مى‌تواند باعث افزايش عملکرد نخود شود. اين گياه اکثراً براى افزايش محصول نياز به کودهاى فسفره، پتاس‌دار و آهک دارد. در خاک‌هاي حاصل‌خيز اگر مقدار رطوبت خاک خيلي بالا باشد افتي در تشکيل دانه روي مي‌دهد. pH مناسب خاک در کشت نخود بين 6 تا 9 بوده و محصول خوبي توليد مي‌شود که در اين ميان، فزوني کلسيم در خاک، تأثيرات منفي در کيفيت پخت دارد و به مقدار کلسيم تجمع يافته در پوسته دانه بستگي دارد.
درجه حرارت هاي بالا در نخود رشد رويشي را تشديد کرده و تعداد برگ‌ها افزايش مي‌يابد به عنوان مثال در دماهاي 12 تا 20 درجه گياه 13 تا 14 برگي بوده که اين مقدار در درجه 27 تا 35 درجه به 19 تا 23 برگ افزايش پيدا مي‌کند. لازم به ياد آوري است که حداقل درجه حرارت مناسب نخود 5 درجه سانتي‌گراد مي‌باشد. در مناطقي که رطوبت خاک کافي است نيازي به آبياري نيست و از سويي باران‌هاي بيش از معمول زيان آور است و عموماً در مدت گلدهي وجود باران و رطوبت فراوان از عوامل ضد توليد بوده و باعث عدم تهويه در خاک گشته و تأثيرات منفي در گل‌دهي و تشکيل دانه (ميوه) دارد (مجنون حسيني، 1388).

1-5- تناوب زراعي
نخود را در تناوب پس از ذرت قرار مى‌دهند. ترتيب معمول مورد استفاده ذرت، نخود، غلات دانه ريز و يک گياه علوفه‌اى است. تناوبى که داراى سيب‌زمينى است، براى نخود مفيد نيست، زيرا براى کنترل جرب2 در سيب‌زمينى نياز به pH اسيدى است. بعد از انواع زودرس نخود، معمولاً گياهى چون لوبيا سبز يا سويا مى‌کارند و به ‌عبارتى سيستم کاشت مضاعف را به ‌اجرا مى‌گذارند. اين امر از بعضى لحاظ موفقيت‌آميز است اما خطر آفات و بيمارى را افزايش مى‌دهد، مخصوصاً از اين نظر که اين گياهان به‌ برخى ارگانيسم‌ها مشترک حساس هستند. کشت مداوم نخود باعث افزايش بيمارى و مشکل حشرات مى‌شود. لذا در يک مزرعه هر ? الى ? سال يک‌بار بايستى اقدام به کشت نخود کرد. در اراضي تک محصوله و تک کشتي و يا کشت ممتد معمولاً نخود در تناوب با گندم قرار مي‌گيرد، در نقاط پنبه خيز نخود پس از نخود فرنگي مناسب‌ترين گياه اعلام شده است. در بعضي کشورها نيز جهت کاهش زمين‌هاي زير آيش و يا در مناطقي که امکان کشت ثانويه وجود دارد نخود در طرح‌هاي تناوبي نقش عمده‌اي ايفا مي کند (مجنون حسيني، 1388).

1-6- کود زيستي نيتروکسين
كودهاي بيولوژيك نيتروکسين به صورت مايع قابل پخش در آب با تعداد سلول زنده در هر ميلي ليتر (CUF) 8 10 و داراي باکتري‌هاي سودوموناس، ازوتوباکتر و آزوسپريلوم ، قادر به تثبيت نيتروژن اتمسفري، افزايش دسترسي يا جذب عناصر هستند و به وسيله فعاليت هورموني يا آنتي بيوتيك موجب تحريك رشد گياه مي شوند. قيمت مناسب و بهبود خصوصيات خاك نيز از ديگر مزاياي آنها محسوب

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید