مي‌شود. با اين حال، معايب و محدوديت‌هايي همچون عدم ترويج و تبليغ كافي، عدم مقبوليت به دليل كند بودن اثرگذاري آنها، زمان كوتاه ذخيره و نگهداري آن، عملكرد اختصاصي آنها و غيره در مورد اين نهاده ها وجود دارد. آگاهي از پيامدهاي كاربرد مفرط كودهاي شيميايي در توليد محصولات كشاورزي و شناخت هر چه بيشتر كودهاي بيولوژيك به عنوان نهاده اي سالم و قابل تجديد در سامانه هاي توليد، در كنار آگاهي‌ رساني و ترويج مناسب مي تواند ضمن افزايش بهره وري سامانه هاي توليد كشاورزي، ما را در دستيابي به اهداف كشاورزي پايدار ياري كند. کودهاي زيستي نيتروکسين متشکل از باکتري‌ها و همچنين قارچ‌هاي مفيدي هستند که باعث تثبيت ازت و رها سازي يون‌هاي فسفات، پتاسيم و آهن از ترکيبات نامحلول و بهبود ساختمان خاک و افزايش کمي و کيفي محصول مي‌شوند.
كود زيستي نيتروكسين حاوي دو باكتري آزوسپيريلوم و ازتوباكتر مي‌باشد. در يك دهه گذشته، كودهاي زيستي به طور فشرده به عنوان نهاده‌هاي بوم سازگار به كار برده مي‌شوند كه سبب كاهش استفاده از كودهاي شيميايي، بهبود وضعيت حاصل‌خيزي خاك براي افزايش توليدات گياه که با فعاليت بيولوژيک آنها در ريزوسفر همراه است، مي‌شود (محمديان روشن و همکاران، 1389).

1-7- اثرات کودهاي زيستي بر خصوصيات گياهي
رشد و توليد عملكرد مطلوب گياهان زراعي نيازمند حاصل‌خيزي و در دسترس بودن عناصر غذايي در خاك است. كودها همواره به منظور تكميل عناصر غذايي موجود در خاك به كار مي‌روند. خاك به طور طبيعي عناصر غذايي را ذخيره مي‌كند، اما اين ذخائر عمدتاً براي گياه به شكل غير قابل دسترس هستند و تنها بخش كمي از آنها سالانه به وسيله فعاليت بيولوژيكي و فرآيندهاي شيميايي آزاد مي‌شود. بنابراين، كودها همواره به منظور تكميل عناصر غذايي موجود در خاك مورد استفاده قرار مي‌گيرند. زمينه‌هاي كاربردي كودهاي زيستي (بيولوژيك)، استفاده از موجودات زنده‌ي مفيد خاك‌زي به منظور حذف سموم و كودهاي شيميايي و ساير آلاينده‌هاي خاك، تجزيه‌ي سريع باز مانده‌هاي گياهي، بهبود ساختمان فيزيكي خاك، اصلاح خاك‌هاي فرسوده، كمك به حفظ سلامت گياه و غيره را نيز شامل مي‌شود. کودهاي زيستي به مواد نگه دارنده‌اي با تراكم بسيار زياد يك يا چند نوع موجود زنده‌ي مفيد خاك‌زي و يا به فرآورده‌ي متابوليكي اين موجودات گفته مي‌شود كه به منظور تامين عناصر غذايي مورد نياز گياه به طرق مختلف، توليد مي‌شوند (صالح راستين3، 2004).
كشاورزي پايدار يك سيستم توليدي است كه در آن كاربرد بهينه كودهاي زيستي، بقاياي گياهي، كودهاي دامي، بقولات و كودهاي سبز در جهت پايداري توليد توصيه مي‌شود. يكي از عناصر غذايي مهم براي رشد گياهان نيتروژن است. تأمين نيتروژن از طريق مصرف زياد كودهاي شيميايي يكي از دلايل اصلي آلودگي چرخه آب در طبيعت مي‌باشد و علاوه بر اين توليد آنها پرهزينه مي‌باشد در حالي كه جايگزيني آنها با كودهاي آلي نقش مهمي را بازي مي‌كند. بهبود كيفيت خاك مي‌تواند براساس بهبود شاخص‌هاي كمي و كيفي جامعه زيستي آن ارزيابي شود. به همين دليل استفاده از كودهاي بيولوژيك از مؤثرترين شيوه‌هاي مديريتي براي حفظ كيفيت خاك در سطح مطلوب محسوب مي‌گردد. در دو دهه گذشته طيف وسيعي از باكتري‌هاي خاك در ريزوسفر شناخته شده‌اند، كه مي‌توانند رشد بسياري از گونه‌هاي گياهي مهم از نظر زراعي را بهبود بخشد. كود بيولوژيك نيتروكسين حاوي دو باكتري آزوسپيريلوم و ازتوباكتر مي‌باشد. در يك دهه گذشته، كودهاي زيستي به طور فشرده به عنوان نهاده‌هاي بوم سازگار به كار برده مي‌شوند كه سبب كاهش استفاده از كودهاي شيميايي، بهبود وضعيت حاصل‌خيزي خاك براي افزايش توليدات گياه كه با فعاليت بيولوژيك آنها در ريزوسفر همراه است مي‌شوند.
وجود مواد آلي سبب بهبود شرايط فيزيكي، شيميايي و بيولوژيك خاك مي‌شوند و مواد معدني مي‌توانند به صورت قابل حل در آب در آمده و در خاك قابل تبادل گشته و يا بخشي مواد آلي باشند كه به آرامي آزاد شده و در اختيار گياه قرار گيرند و در نتيجه فرسايش و شستشوي آنها به حداقل كاهش يابد (باسو و همکاران4، 2008). باكتري‌هاي ريزوسفر از جمله سودوموناس‌هاي فلورسنت، ازتوباكتر و آزوسپريلوم از باكتري‌هايي هستند كه به طور معمول در خاك و ريزوسفر ديده مي‌شوند. تلقيح بذور گياهان با اين باكتري‌ها سبب افزايش رشد گياهان و يا كاهش جمعيت ميكروارگانيسم‌هاي مضر در آزمايشات گلخانه‌اي و مزرعه‌اي شده است (بورد5، 2000).
يکي ديگر از موارد کاربرد کودهاي آلي، استفاده از کود زيستي در زراعت گياهان زراعي مي‌باشد، کودهاي زيستي با استفاده از ظرفيت‌هاي طبيعي موجودات مفيد خاک‌زي تهيه مي‌شوند و توليد آنها علاوه بر صرفه اقتصادي، به لحاظ رعايت جنبه‌هاي زيست محيطي نيز بسيار با ارزش است (کوک6، 2007). استفاده از کودهاي زيستي حاوي باکتري‌هاي افزاينده رشد به جاي کودهاي شيميايي موجب فراهم کردن مواد غذايي براي گياه و افزايش رشد آن مي‌شود (دي و همکاران7، 2004). فراهمي نيتروژن يكي از صفات تاثيرگذار بر پروتئين و كيفيت دانه مي‌باشد. فسفر يكي از عناصر ضروري مورد نياز گياهان زراعي است كه به دليل تثبيت توسط يون‌هاي معدني نظير آلومينيوم، آهن، كلسيم و منيزيم، قابليت جذب آن توسط گياه به شدت كاهش مي‌يابد. يكي از راه‌هاي تأمين فسفر مورد نياز گياه استفاده از كودهاي بيولوژيك در اكوسيستم‌هاي زراعي است (جوتور و ردي، 2007 و سوسانا و همكاران8، 2006). كودهاي زيستي علاوه بر تأمين عناصر غذايي مورد نياز گياه باعث كاهش بيماري‌ها و بهبود ساختمان خاك و در نتيجه تحريك رشد بيشتر گياه و افزايش كمي و كيفي محصول مي‌شوند (بالمي و همكاران9، 2007).

1-8- کاربرد کودهاي شيميايي
ميزان کود نيتروژن و زمان مصرف آنها بعد از کاشت گياه نقش مهمي به منظور رشد بيشتر و همچنين عملکرد بيشتر در واحد سطح دارد. بخشي از مديريت گسترده سيستم‌هاي زراعي جهان جهت افزايش ميزان کودهاي نيتروژنه و کنترل ورس با استفاده از تنظيم کننده‌هاي رشد جهت افزايش عملکرد دانه مي‌باشد (تريپاتي و همکاران10، 2003). در اکوسيستم‌هاي خشک و نيمه خشک فراهمي آب و نيتروژن يک عامل کليدي در توليد است و مديريت کود نيتروژن در سيستم‌هاي کشت به لحاظ پايداري اقتصادي و محيطي از اهميت زيادي برخوردار است و افزودن نيتروژن موجب ازدياد اندازه سيستم ريشه گياه مي‌شود (سادراس11 ، 2004). هنگامي که ميزان رطوبت و زمان پراکنش باران مناسب باشد، نيتروژن مهمترين عامل کنترل کننده عملکرد دانه خواهد بود (ونلوگ و همکاران12، 2004). فراهم آوردن منابع نيتروژن براي گياهان يکي از اصلي‌ترين عوامل مؤثر در توليد محصولات کشاورزي مي‌باشد. حبوبات و از جمله نخود به دليل محتواي بالاي پروتئين نيازمند مقادير زيادي از نيتروژن مي‌باشند. معمول‌ترين راه تأمين نيتروژن مورد نياز گياه استفاده از کودهاي شيميايي نيتروژن‌دار است. مصرف کودهاي شيميايي علاوه بر هزينه بالا، اثرات سوء بر محيط زيست داشته و آلودگي آب‌هاي زيرزميني را نيز به همراه دارد (هريدج و همکاران13، 2008). استفاده از كودهاي شيميايي و آلي هر كدام داراي مزايا و معايبي در زمينه تأمين عناصر غذايي، رشد محصول و كيفيت زيست محيطي هستند. به منظور استفاده مطلوب از هر نوع كود و دستيابي به مديريت متعادل عناصر غذايي براي رشد گياه، بايد خصوصيات آنها به طور دقيق مورد بررسي قرار گيرد (شان چن14، 2006 ).
بيشتر مطالعات حاكي از آن هستند كه استفاده مداوم از كودهاي شيميايي مي‌تواند باعث فرسايش خاك و پايين آمدن كيفيت محصول شود (كومار و كومار15، 2004). با اين حال، بايد مزايا و معايب آن به دقت مورد بررسي و مقايسه قرار گيرد. مزاياي كودهاي شيميايي را مي‌توان به اين صورت عنوان كرد که آنها عناصر غذايي قابل حلي هستند كه فوراً در دسترس گياه قرار مي‌گيرند. بنابراين، تأثير آنها معمولاً سريع و مستقيم است. قيمت آنها پايين بوده و رقابت بيشتري با كودهاي آلي دارند، كه اين باعث شده بيشتر مورد قبول كاربران قرار گيرد و همچنين آنها داراي مقدار عناصر غذايي بالاتري هستند و در نتيجه تنها مقدار نسبتاً كمي از آنها براي رشد گياه مورد نياز است. اين در حالي است كه اثرات زيان‌آور استفاده آنها كاملاً روشن است كه مي‌توان آنها را به اين صورت عنوان كرد که كاربرد بيش از حد آنها مي‌تواند آبشويي، آلودگي منابع آبي، از بين رفتن ميكروارگانيسم‌ها و حشرات مفيد، حساسيت گياه به هجوم بيماري‌ها، اسيدي يا قليايي شدن خاك يا كاهش حاصل‌خيزي خاك را به دنبال داشته باشد. در نتيجه باعث وارد آمدن خسارت جبران ناپذيري به كل سيستم خواهد شد. مصرف بيش از حد نيتروژن منجر به نرم شدن بافت گياه شده و بنابراين گياه به بيماري‌ها و آفات، حساسيت بيشتري پيدا مي‌كند. آنها كلني‌هاي ريشه گياه را با ميكوريزا كاهش داده و از تثبيت همزيستي نيتروژن به وسيله ريزوبيوم به دليل مقدار بالاي كود نيتروژن، جلوگيري مي‌كنند. همچنين آنها تجزيه مواد آلي خاك را افزايش مي‌دهند، كه اين منجر به تنزل ساختمان خاك خواهد شد و در نهايت، استفاده از كودهاي شيميايي باعث مي‌شود كه عناصر غذايي به آساني به وسيله تثبيت، آبشويي يا خروج گاز از بين روند و اين مي‌تواند منجر به كاهش حاصل‌خيزي خاك گردد (شان چن16، 2006). از آنجا که هزينه کوددهي با افزايش مصرف، به طور خطي زياد مي‌شود و واکنش عملکرد دانه به ‌طور معمول به صورت خط انحنادار است، حداکثر عملکرد اقتصادي دانه، به طور معمول هميشه از حداکثر عملکرد بيولوژيک و همين‌طور از سطح نيتروژن مصرفي براي کسب آن عملکرد، کمتر است (امام ونيک‌نژاد، 1383).

1-9- نقش كودهاي بيولوژيك در توليد محصول
به طور كلي كودهاي بيولوژيك نهاده‌هاي حاوي ميكروارگانيسم‌هاي مفيدي بوده كه قادر به متحرك و قابل جذب ساختن عناصر غذايي به واسطه فرآيندهاي بيولوژيكي از فرم غير قابل استفاده مي‌باشند (تين و همكاران17، 1979)، كه شناخت آن در توسعه سيستم ريشه‌اي و بهبود جوانه‌زني بذر كمك مي‌كند. يك گياه سالم معمولاً يك ريشه سپهر سالمي دارد كه بايد توسط ميكروب‌هاي مفيد احاطه شود. در مقابل، در يك خاك ناسالم كه به وسيله ميكروب‌هاي بيماري‌زا احاطه مي‌شود، رشد مطلوب گياه امكان پذير نخواهد بود (شان چن18، 2006). در واقع ميكروارگانيسم‌هاي خاك نقش مهمي را در تنظيم تجزيه مواد آلي فعال خاك و دسترسي به عناصر غذايي گياه همچون نيتروژن، فسفر و گوگرد، ايفا مي‌كنند. بديهي است كه در اين ميان تلقيح كننده‌هاي ميكروبي بخش مهمي از مديريت تلفيقي عناصر غذايي را شامل شده و در نهايت منجر به ايجاد كشاورزي پايدار مي‌گردند. به علاوه تلقيح كننده‌هاي ميكروبي به لحاظ اقتصادي ‌وانند نهاده‌اي كه در افزايش بهره‌وري محصول مؤثر است، تلقي گردند. بدين وسيله مقادير كودي مي‌تواند كمتر در نظر گرفته شود و عناصر غذايي بيشتري حفظ شود. وجود مواد آلي سبب بهبود شرايط فيزيكي، شيميايي و بيولوژيك خاك مي‌شوند و مواد معدني مي‌توانند به صورت قابل حل در آب در آمده و در خاك قابل تبادل گشته و يا بخشي از مواد آلي باشند كه به آرامي آزاد شده و در اختيار گياه قرار گيرند و در نتيجه فرسايش و شستشوي آنها به حداقل كاهش يابد (محمديان روشن و همکاران، 1389).

1-9-1- مزايا، معايب و محدوديت هاي استفاده از كودهاي بيولوژيك
استفاده از كودهاي بيولوژيك مزاياي بسياري را در بر دارد. آنها باعث برقراري ارتباط بين ميكروب‌هاي خاك شده و به تأمين عناصر غذايي كمك مي‌نمايند. ولي به طور كلي براي آنها مزايايي همچون، تثبيت نيتروژن اتمسفري، افزايش دسترسي يا جذب عناصر غذايي به وسيله

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید